چرا کموزنی برای خانمها مهم است؟
سازمان جهانی بهداشت BMI کمتر از ۱۸٫۵ را کموزن میداند؛ مثلاً برای قد ۱۶۰ سانتیمتر، وزن کمتر از حدود ۴۷ کیلوگرم. پیامدهای کموزنی فقط ظاهری نیستند:
- امید به زندگی: در مطالعهای روی ۳٫۶ میلیون بزرگسال، امید به زندگی زنان کموزن در ۴۰ سالگی حدود ۴٫۵ سال کمتر از زنان با وزن طبیعی بود.
- استخوان: یک متاآنالیز ۳۷ گروه پژوهشی نشان داد هر ۵ واحد افزایش BMI، خطر شکستگیهای مرتبط با استخوان ضعیف را در زنان حدود ۱۵ درصد کمتر میکند.
- قاعدگی و هورمونها: بیانیه اجماع کمیته بینالمللی المپیک درباره «کمبود نسبی انرژی در ورزش» (REDs) توضیح میدهد که وقتی انرژی دریافتی برای نیاز بدن کافی نباشد، عملکرد قاعدگی، سلامت استخوان و بسیاری از عملکردهای دیگر بدن آسیب میبینند.
برنامه غذایی افزایش وزن بانوان: چقدر کالری و پروتئین؟


- کالری: حدود ۳۰۰ تا ۵۰۰ کالری بیشتر از کالری حفظ وزن، توصیه رایج برای افزایش وزن است. برای بیشتر خانمهای لاغر با فعالیت متوسط، این یعنی حدوداً ۲٬۰۰۰ تا ۲٬۴۰۰ کالری در روز.
- سرعت: ۰٫۲۵ تا ۰٫۵ درصد وزن بدن در هفته؛ برای خانم ۴۸ کیلوگرمی یعنی ۱۲۰ تا ۲۴۰ گرم در هفته.
- پروتئین: بیانیه انجمن بینالمللی تغذیه ورزشی (ISSN) درباره خانمهای ورزشکار، ۱٫۴ تا ۲٫۲ گرم به ازای هر کیلوگرم وزن را توصیه میکند که هر ۳ تا ۴ ساعت بهطور مساوی پخش شود؛ برای خانم ۴۸ کیلوگرمی یعنی حدود ۶۷ تا ۱۰۶ گرم در روز.
- انرژی کافی، اولویت اول: همین بیانیه، رسیدن به انرژی کافی را مهمترین نکته تغذیهای خانمها میداند و آهن و کراتین را از مکملهایی میشمارد که بیشترین شواهد را در خانمها دارند. مصرف مکمل آهن باید بعد از آزمایش خون باشد. گوشت قرمز، مرغ، عدس و سبزیهای برگسبز برای آهن و لبنیات برای کلسیم مهماند.
این منو برای یک خانم حدوداً ۴۸ کیلوگرمی با فعالیت متوسط است. اعداد از پایگاه داده USDA محاسبه شدهاند (برای نان، مقادیر نان پیتا) و تقریبیاند.
| وعده | منو | کالری | پروتئین (g) | کربوهیدرات (g) | چربی (g) |
|---|---|---|---|---|---|
| صبحانه | ۵۰ گرم جو دوسر، پختهشده در ۱ لیوان شیر پرچرب، ۱ قاشق غذاخوری ارده، ۳ خرما | ۴۸۷ | ۱۷ | ۶۴ | ۱۹ |
| میانوعده صبح | ۱۵۰ گرم ماست پرچرب، ۱۵ گرم گردو، ۲۰ گرم کشمش | ۲۴۹ | ۸ | ۲۵ | ۱۵ |
| ناهار | ۱ پیمانه برنج، ۱۰۰ گرم ران مرغ، ۲ قاشق چایخوری روغن زیتون (در سالاد) | ۴۶۴ | ۲۹ | ۴۵ | ۱۸ |
| عصرانه | ۵۰ گرم نان، ۳۰ گرم پنیر، یکچهارم آووکادو | ۲۹۷ | ۱۰ | ۳۳ | ۱۴ |
| شام | ۱۵۰ گرم عدس پخته (عدسی)، ۴۰ گرم نان، ۱ تخممرغ، ۱ قاشق چایخوری کره | ۳۹۷ | ۲۴ | ۵۳ | ۱۰ |
| قبل از خواب | ۱ لیوان شیر پرچرب، ۲ قاشق چایخوری عسل | ۱۷۹ | ۸ | ۲۰ | ۸ |
| جمع | ۲٬۰۷۴ | ۹۶ | ۲۴۰ | ۸۴ |
این روز حدود ۲٬۰۷۰ کالری و ۹۶ گرم پروتئین دارد. اگر اشتهای کمی دارید، از یک میانوعده اضافه و شیر قبل از خواب شروع کنید و هر هفته کمی به وعدهها اضافه کنید.
تمرین قدرتی: برای فرم بدن، نه فقط عدد ترازو


خیلی از خانمها از وزنه میترسند که «هیکلی» شوند. واقعیت این است که بدون تمرین قدرتی، بخش بیشتر وزن اضافه چربی خواهد بود و معمولاً در شکم و پهلو مینشیند. تمرین قدرتی کمک میکند وزن اضافه به شکل عضله در باسن، ران و شانهها دیده شود.
لازم نیست از اول وزنه سنگین بزنید. یک متاآنالیز نشان داد در افراد تمریننکرده، تمرین با وزنههای سبکتر و تکرار بیشتر هم حجم و قدرت عضله را بهطور قابلتوجهی بالا میبرد. ۳ جلسه در هفته با حرکاتی مثل اسکات، پل باسن، لانج، شنا سوئدی روی زانو و پارویی با کش یا دمبل کافی است. برای حرکات باسن، مقاله بهترین حرکات باسن را ببینید.
نکات خاص خانمها
- نوسان وزن در طول ماه طبیعی است: در روزهای قبل از قاعدگی، احتباس آب میتواند وزن را چند صد گرم بالا ببرد. وزن را در یک زمان ثابت از چرخه مقایسه کنید.
- مکملهای «چاقی خانمها»: بسیاری از معجونها و قرصهای چاقی بدون مجوز ممکن است کورتون یا داروهای پنهان داشته باشند. غذای کافی و تمرین، راه سالمتر است.
- گینر برای خانمها: گینر فقط کالری راحت است؛ شیک خانگی با شیر، موز و ارده همان کار را میکند. مقایسه کامل در مقاله گینر چیست آمده است.
- بارداری و شیردهی: نیاز کالری و مواد مغذی در این دورهها فرق میکند و برنامه باید زیر نظر پزشک باشد.
اگر میخواهید برنامه بر اساس وزن، اشتها، کار و ورزش خودتان نوشته شود، برنامه غذایی افزایش وزن و حجم عضلانی را ببینید. اگر به باشگاه دسترسی ندارید، برنامه تمرین در خانه برای خانه طراحی میشود.
پرسشهای متداول
خانمها برای چاق شدن چقدر کالری بخورند؟
بیشتر خانمهای لاغر با فعالیت متوسط با ۲٬۰۰۰ تا ۲٬۴۰۰ کالری در روز وزن اضافه میکنند، اما عدد دقیق به قد، وزن، سن و فعالیت بستگی دارد. از کالری حفظ وزن ۳۰۰ تا ۵۰۰ کالری بیشتر شروع کنید و با وزن هفتگی تنظیم کنید.
چطور باسن و ران را چاق کنم نه شکم را؟
نمیشود تعیین کرد چربی کجا بنشیند، اما با تمرین قدرتی میشود عضله باسن و ران را بزرگتر کرد. ترکیب مازاد کالری متوسط، پروتئین کافی و تمرین باسن و پا بهترین راه است.
آیا قرصهای ضدبارداری چاق میکنند؟
این موضوعی پزشکی است و پاسخ آن به نوع قرص و فرد بستگی دارد. برای افزایش وزن نباید دارو را خودسرانه شروع کرد؛ با پزشک مشورت کنید.
قاعدگیام نامنظم است، به وزن ربط دارد؟
کمبود انرژی و وزن خیلی پایین میتواند قاعدگی را نامنظم یا قطع کند، اما علتهای دیگری هم دارد. حتماً با پزشک زنان مشورت کنید.
در چند ماه میتوانم ۵ کیلو اضافه کنم؟
با سرعت سالم ۰٫۲۵ تا ۰٫۵ درصد وزن در هفته، برای خانم ۴۸ کیلوگرمی اضافه کردن ۵ کیلو معمولاً ۵ تا ۹ ماه طول میکشد.
منابع: سازمان جهانی بهداشت (دفتر اروپا)، توصیههای سبک زندگی سالم و طبقهبندی BMI؛ Bhaskaran K و همکاران، «رابطه BMI با مرگومیر در ۳٫۶ میلیون بزرگسال»، Lancet Diabetes Endocrinol ۲۰۱۸ (PubMed)؛ Xiang BY و همکاران، «BMI و خطر شکستگی در زنان و مردان: متاآنالیز»، Medicine ۲۰۱۷ (PubMed)؛ Mountjoy M و همکاران، «بیانیه اجماع IOC درباره کمبود نسبی انرژی در ورزش (REDs)»، BJSM ۲۰۲۳ (PubMed)؛ Sims ST و همکاران، «بیانیه موضع ISSN: نگرانیهای تغذیهای خانمهای ورزشکار»، JISSN ۲۰۲۳ (PubMed)؛ Larson-Meyer DE و همکاران، «توصیههای افزایش وزن برای ورزشکاران و نظامیان: مرور نقادانه شواهد»، Curr Nutr Rep ۲۰۲۲ (PubMed)؛ Iraki J و همکاران، «توصیههای تغذیهای بدنسازان در فصل حجم»، Sports ۲۰۱۹ (PubMed)؛ Morton RW و همکاران، «متاآنالیز اثر مکمل پروتئین بر افزایش عضله با تمرین مقاومتی»، BJSM ۲۰۱۸ (PubMed)؛ Schoenfeld BJ و Aragon AA، «بدن در هر وعده چقدر پروتئین برای عضلهسازی استفاده میکند؟»، JISSN ۲۰۱۸ (PubMed)؛ Schoenfeld BJ و همکاران، «سازگاری عضله با تمرین سبک در برابر سنگین: متاآنالیز»، Eur J Sport Sci ۲۰۱۶ (PubMed)؛ وزارت کشاورزی آمریکا (USDA)، پایگاه FoodData Central؛ مقادیر کالری و درشتمغذی جدولها.








